164 lata temu
we wsi Podhajce na Wołyniu urodziła się polska pisarka Maria Gabriela
Janowska, z domu Piotrowska, znana pod pseudonimem jako Gabriela Zapolska.
W 1876 roku zdecydowała się na małżeństwo z
porucznikiem Petersburskiego Pułku Grenadierów, Konstantym Śnieżko-Błockim,
które okazało się fatalną pomyłką. Doświadczenie to odbiło się mocno na
przyszłym życiu Gabrieli i wielu przypadkach stało się tematem jej utworów,
nasycając jej dzieła szczególnie silną niechęcią do mężczyzn.
Gabriela Zapolska gorąco pragnęła zostać aktorką,
stąd w roku 1889 wyjechała do Paryża. Nie odniosła tam jednak znaczących
sukcesów. Po powrocie zamieszkała we Lwowie wraz ze swoim drugim mężem,
malarzem Stanisławem Janowskim, z którym to
zorganizowała objazdowy zespół
teatralny.
W 1885 roku ukazał się jej książkowy debiut - tom
opowiadań Akwarele. Najbardziej
kontrowersyjna z owych „akwarel” nosiła tytuł Małaszka. Opowiadanie to miało również swoją wersję teatralną i
wywołało ogromny skandal literacki – pierwszy i nie ostatni zresztą w jej
karierze.
Można powiedzieć, że skandal stał się niejako
sposobem na życie pisarki. Jej życie było bowiem zaprzeczeniem jednej z
ulubionych zasad pani Dulskiej – postaci pochodzącej z najsłynniejszego dzieła
Gabrieli Zapolskiej, Moralność Pani
Dulskiej - mówiącej, że kobieta
powinna przejść przez życie cicho i spokojnie.
Umierała, jak sama pisała w samotności - stara i niemal niewidoma w nocach bez snu i dniach milczenia, oczekując na śmierć jak na wielkie uspokojenie. Nigdy nie czuła
potrzeby podporządkowania się społeczeństwu czy dopasowania się do jego
wymagań, co przysparzało jej wielu krytycznych uwag. Choć, wczytując się
głębiej w życiorys Gabrieli Zapolskiej, można odnieść wrażenie, że właśnie taki
styl życia odpowiadał pisarce.
Gabriela Zapolska zmarła 17 grudnia 1921 roku we
Lwowie.